Truyện ngắn: Tư vấn (Phần 2)

Khách là cô gái chừng 27, 28, áo dài đỏ, quần đỏ, giày cao gót đỏ, gương mặt trang điểm nhẹ, khá xinh, đang tươi hơn hớn:

– Chị Hằng còn nhận ra em không?

…48406. Thêm một vào dãy bốn con số “bí mật”. Hằng nhíu mày. Nhưng đã thành thông lệ, không một vị khách nào đến trung tâm có bộ mặt tươi hơn hớn cả.

– Xin lỗi! Trông chị hơi quen quen… – Hằng lúng túng nói nhỏ cho phải phép, kỳ thực không nhớ nổi cô ta là ai dù chỉ một đường nét nhỏ – Đúng là quen quen, nhưng trí nhớ của tôi hồi này kém lắm.

Cô gái lúng liếng, đánh nhẹ vào tay Hằng:

– Chị không nhớ em cũng đâu có trách chị. Em là Huyền, Bích Huyền, giáo viên trường… à, thôi, nói thế này chắc chắn chị nhớ: hè năm ngoái em đến đây xin chi lời khuyên… Em khóc xỉu hai lần khiến chị phải đưa em vào bệnh viện Chợ Rẫy. Sau đó, chị tìm bằng được anh Bảo bắt ảnh đến thăm? Chị nhớ chưa?

Hằng tủm tỉm cười:

– Nhớ rồi – Nhận được ra người quen, phản xạ nghề nghiệp khiến nàng bỗng nghiêm mặt – Bây giờ lại có chuyện gi thế? – nàng trở nên thân thiện, mở rộng cửa – Vào đây đã.

Huyền nắm lấy tay Hằng:

– Em không vào đâu. Hôm nay em đến đây để lôi chị đi với bọn em.

– Bọn em?

– Dạ! Anh Bảo đang chờ ở ngoài đường – Huyền xoắn xỏa kể – Hồi đó nhờ có chị “tư vấn” bọn em quay trở lại với nhau. Tối nay trùng với ngày cưới đầu cách đây ba năm, chúng em chọn làm ngày cưới thứ hai – Huyền giơ hai ngón tay – Chỉ có hai chúng em với chị là ba thôi. Bây giờ cũng hết giờ làm việc rồi, chị đi luôn đi.

Hằng cảm động. Niềm xúc động lan tỏa trong nụ cười như nao nao tới tận bàn tay đang cầm quả nắm cửa. Ngày hè năm ngoái đó, cô gái này bước vào phòng Hằng với bộ đầm vét may rất mốt, dáng đi rất kiêu hãnh. Nhiều năm trong nghề nàng đã đúc kết, khách đến với trung tâm tư vấn chỉ có hai loại dáng điệu hoặc là thiểu não thật, hoặc là kiêu hãnh giả. Những người kiêu hãnh giả cũng đau khổ, muốn giãi bày tâm sự, mong có được những lời khuyên giải chẳng khác gì những người thiểu não, chỉ khác vì thể diện hoặc bướng bỉnh, họ không muốn thừa nhận mình là kẻ yếu đuối và đau khổ đang trải qua là một thất bại trên đường đời.

– Chị đến đây vì chuyện lục đục với chồng phải không? – Hằng dịu dàng hỏi phủ đầu sau khi vừa mời khách ngồi.

Khách thất sắc, mất ngay vẻ lãnh đạm kiêu kỳ:

– Làm sao chị biết?

Hằng cười mỉm. Người ta, nhất là người đàn bà, có thể tạo ra dáng đi khác với tâm trạng nhưng ánh mắt thì giấu thế nào cũng vẫn thật. Ánh mất một cô gái mới lớn đang đau khổ vì tình khác với ánh mắt người mẹ đang bạc nhược vì con, còn mắt người khách này đen long lanh trẻ trung nhưng là người con gái đã trở thành đàn bà vì đáy mắt, nơi mà trong văn chương hay gọi là tấm gương, là cửa sổ tâm hồn, đã bắt đầu bằng lặng. Và sau nữa, không ai đến với phong tư vấn lại để kể chuyện vui cả. Cần phải hỏi phủ đầu. Kinh nghiệm cho nàng thấy việc chạm trung điểm nhạy cảm của đối tượng đang tiếp xúc, bao giờ cũng gặt hái ngay những lời giãi bày chân tình nhất.

Quả nhiên tấm y trang kiêu hãnh đang khoác bên ngoài Huyền tuột hết. Nàng rơm rớm nước mắt. Bắt đầu kể. Rồi xỉu lên xỉu xuống. Chuyện của họ rất đơn giản. Bảo hơn Huyền ba tuổi. Yêu nhau từ hồi còn là sinh viên. Bảo kỹ sư điện tử, tốt nghiệp Đại học Bách khoa, ra trường trước, sớm trở thành một phó giám đốc trung tâm điện tử. Huyền tốt nghiệp Cao đẳng Sư phạm, ra dạy trường phổ thông cơ sơ. Mâu thuẫn bắt đầu nảy ra khi họ có con. Bảo muốn vợ nghỉ dạy học vì lương giáo viên quá thấp để ở nhà nuôi con, lo nội trợ. Huyền không muốn. Họ đã đưa nhau ra tòa ly hôn. Hơn một năm qua, tính tới lúc Huyền đến trung tâm, Bao đã thuê phòng ở một cứ xá gần cơ quan để ở riêng.

Nguyễn Mạnh Tuấn – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

Truyện ngắn: Tư vấn (Phần 1)

Cuối cùng, trong ánh mắt người đàn bà đau khổ ngồi trước mặt Hằng cũng có niềm tin:

– Cảm ơn cô nhiều lắm – bà ta không còn nói trong nước mắt như lúc kể cho Hằng nghe về đứa con trai bất hiếu – Nếu không liệu tìm tới cô, nghe cô phân giải, chắc tôi chỉ có đường tìm một liều thuốc chuột – vừa nói, bà ta mở cái xắc giả da màu đen bóng lấy ra một xấp những tờ 50.000đ đặt lên bàn, cười lúng túng – Những lời khuyên của cô là vô giá nhưng… nhưng đây là chút xíu gọi là lì xì sớm để các cháu ở nhà ăn Tết.

– Bà đừng làm thế – Hằng khẽ lắc đầu – Sau này con bà trở thành người tốt, biết kính trọng, thương yêu bố mẹ, đó chinh là món quà quý nhất gia đình bà dành cho tôi, Còn nhận những số tiền như thế này, tôi đã không chọn chỗ ngồi ở văn phòng tư vấn hôn nhân, gia đình.

Thấy bà khách ngập ngừng không muốn rút xấp tiền về, Hằng đứng dậy, vòng qua bàn cầm xấp tiền, đặt hẳn vào trong xắc vẫn để mở của bà ta:

– Coi là tôi biếu lại bà để góp phần mua thuốc cho con bà chữa trị vết thương, như vậy cả tôi lẫn bà cùng thanh thản, sau này, có chuyện vui buồn về nó, bà có đến gặp lại, tôi còn có thể nhìn thẳng vào mắt bà nói những lời chân tình.

Người đàn bà cảm động đứng dậy:

– Tôi cảm ơn cô, cảm ơn cô nhiều lắm. Nếu cháu tốt lên chắc cả hai vợ chồng tôi sẽ cùng đưa cháu đến cảm ơn cô.

Tiễn người đàn bà ra về, đóng cửa lại, Hằng nhẹ nhõm nghĩ đến việc phải thu xếp về ngay nhà với hai con. 4 giờ 15. Ngày cuối cùng làm việc của năm cũ, về sớm 15 phút cũng được. Nàng ngồi xuống ghế ghi nhanh vào cuốn sổ tay riêng theo thói quen: “… 27 tháng chạp, bà Huỳnh Thị Nga, 53 tuổi, mẹ và con trai, 19 – 387 – 4264 – 48405”. Số thứ nhất là số người trong ngày, số thứ hai là số người trong tháng, số thứ ba là số người trong năm 1997, số thứ tư là con số người tiếp xúc kể từ khi nàng làm việc ở trung tâm tư vấn 11 năm nay. Không biết các luật sư, chuyên gia tâm lý làm công tác tư vấn khác có lối ghi như nàng không, nhưng kiểu ghi của nàng, lại chỉ ghi vào sổ tay riêng, người khác có tình cờ hay tò mò đọc cũng chẳng thể biết những con số đó nói lên điều gì. Tháng đầu tiên khi bắt đầu làm việc ở trung tâm, nàng nảy ra cách ghi những con số “bí mật” với sự háo hức, thích thú, dần dần thành thói quen. Rồi những con số đó thành đời sống của nàng. Ngày nàng vui vẻ, nó cũng vui vẻ theo. Ngày nàng buồn bã, nó cũng buồn bã theo. Và dường như nó ít được chú ý khi một ngày trôi đi ở trung tâm chỉ như ngày làm việc của một viên chức tầm thường. Nhưng cũng có lúc bỗng dưng nó từng bừng tỏa sáng khi nàng qua một ngày được sống hết với trái tim mình. Nàng gấp cuốn sổ, cất vào ngăn kéo cùng cây bút kim, rồi cười bâng quơ với con số 48405. Không thể tin mình đã từng là niềm an ủi của số người lớn đến thế. Bao nhiêu người trong số đó đã tìm lại được niềm vui trong đời sống tình cảm? Bao nhiêu người vẫn còn trong trắc trở?

Nàng ngả người ra ghế, nhắm mắt, hơi ngửa mặt, duỗi thẳng hai chân trong thế thả lỏng thân thể. Một thói quen khi trong nàng bất thần cái gì cũng nhè nhẹ, vui nhè nhẹ, buồn nhè nhẹ, qua khứ, hiện tại lẫn tương lai đều bồng bềnh vời vợi. Nàng rất thích trạng thái này dù nó rất ngứn nhưng là sự siêu thoát khoảnh khắc giúp nàng trấn tĩnh được khi trở lại đời sống thật mà nàng cũng vẫn là con người, là đàn bà, hai vai nặng trĩu những chuyện đời thường lúc hạnh phúc, lúc cay đắng như muôn vàn người đàn bà khác trên cõi đời.

Có tiếng gõ cửa dè dặt.

Hằng giật mình. Còn khách nào nữa? Minh đã báo với cô Hiền thường trực ở phòng ngoài không tiếp thêm khách nữa rồi kia mà. Thoáng mệt mỏi, thoáng miễn cưỡng nhiễm trong hơi thở. Tuy nhiên, nàng cũng ra mở cửa, thâm tâm chuẩn bị trước một cách từ chối khéo, nếu như…

Nguyễn Mạnh Tuấn – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

Một năm chạy mỏi chân (Phần 2)

  1. Tìm kiếm và sản phẩm Việt Nam

Một nhà nữ doanh nghiệp người Cameroun áo hoa sặc sỡ đi như chạy giữa các gian hàng của Diễn đàn Doanh nghiệp Pháp ngữ (FFA) tổ chức tại TP. HCM. Ba đang tìm cách rút ngắn con đường đưa gạo của VN sang thị trường châu Phi, bởi giá qua các công ty trung gian thường cao hơn. Cũng như Cameroun, Senegal và Cộng hòa Maurice tìm mua gạo VN; Congo tìm cách hợp tác với VN chế tạo nông cụ; Nigeria hỏi cách nhập công nghệ chế biến gạch của VN… Cái khó nhất trong việc làm ăn giữa châu Phi và VN là chưa có ngân hàng bảo đảm cho việc mở tín dụng thư. Tổng thống Pháp Jacques Chirac đã nói rằng, các nhà lãnh đạo cộng đồng Pháp ngữ sẽ tạo điều kiện cho các công ty khối Pháp ngữ làm ăn thuận lợi hơn. Ông nói hội nghi cấp cao Hà Nội lần đầu tiên khơi đúng mạch của cộng đồng: cùng hợp lực để phát triển kinh tế!

Không chỉ châu Phi mà cả Trung Đông cũng tìm đến với công nghệ của VN. Trong chuyến thăm VN của Phó thủ tướng Iraq Mohammed Zubeidi, Iraq đề nghị dành 10.000ha đất tại nước này để hai bên lập liên doanh trồng lúa với kỹ thuật do VN đảm trách. Bên cạnh đó hai bên lập liên doanh trồng bông, tra và khai thác dầu khí… tại Iraq và VN. Ông Zubeidi tỏ ra rất lạc quan về những dự án trên.

  1. Bà Ngoại trưởng, Luật Bản quyền và vị luật sư

Cuộc dạo chơi ngắn hồi tháng 6/1997 của bà Ngoại trưởng Mỹ Madeleine Albright ở chợ Bến Thành (TP. HCM) thật thú vị. Đại sứ Mỹ tại VN Douglas Peterson làm hướng dẫn viên mời bà ghé vào hàng ăn, quán chè, rồi quầy hàng lưu niệm. Bà Albright cũng biết trả giá với người bán hàng về tấm khăn quàng, hộp sơn mài có hình ba thiếu nữ. Bà nói: “Dành cho ba cô con gái và những bà bạn của tôi đấy!”.

Buổi đi chợ có ấn tượng. Sau đó, bà đã hóm hỉnh nói chuyện với các nhà báo và đại diện các doan nghiệp: “Tôi định nói “Chào!” với một số người bán hàng, nhưng tôi chợt nghĩ mình vừa ký hiệp định bảo vệ tác quyền ở Hà Nội, nên đành phải nói Good morning”.  Việt Nam và Mỹ đã ký hiệp định tác quyền (hiệp định sẽ có hiệu lực kể từ tháng 1/98). Trong tương lai, hai bên sẽ ký nhiều hiệp định khác nữa. Hệ thống pháp luật Mỹ vốn chằng chịt và phức tạp, vì thế, theo lời Đại sứ VN tại Mỹ Lê Văn Bằng: “Làm ăn với Mỹ, các công ty VN nên nghĩ đến chuyện thuê mướn luật sư Mỹ”. Đại sứ cũng nhắc rằng, về lâu dài, các công ty VN cần có đội ngũ nhân viên am tường luật pháp Mỹ.

Năm 1998 đang trước mặt. Chúng ta vẫn sẽ tiếp tục chạy mỏi chân, nhưng lần này đã có kinh nghiệm đường trường và dai sức hơn. VN tiếp tục đón những vị khách mới và tiếp tục thâm nhập sâu hơn vào cộng đồng quốc tế. Hà Nội sẽ lại là nơi đón các vị nguyên thủ dự hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ VI. Một quan chức ngoại giao VN nói, công việc chuẩn bị này ngốn hết thời gian cả năm, tuy mất ít thời gian chuẩn bị so với hội nghị Pháp ngữ (gần hai năm) nhưng công việc sẽ nặng hơn. Rồi lại còn tham gia Diễn dàn Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) với tư cách thành viên chinh thức…

Thời trang VN đã tạo nên dấu ấn đẹp tại các cuộc thi thiết kế và biểu diễn ở Nhật, Singapore, Philippines… trong năm qua. Có thể mượn hình ảnh thời trang để nói về ngoại giao VN năm 1998. Vâng, VN sẽ đến với cộng đồng với tư cách là một người thiết kế luật chơi, theo cách nói của nhà nữ ngoại giao Tôn Nữ Thị Ninh, hoặc là một người tạo mốt đúng điệu, theo cái tứ của Thứ trướng Ngoại giao Vũ Khoan đã nói.

Hồ Nguyên Thảo – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

Một năm chạy mỏi chân (Phần 1)

“Một năm chạy mỏi chân!”. Vẫn câu nói ấy để tổng kết cho một năm 1997 đầy sôi động của ngoại giao VN. Hội nghị cấp cao lần thứ VII các nước có sử dụng tiếng Pháp với sự tham gia của 49 thành viên trong khối đã thành công tốt đẹp tại Hà Nội, VN và Mỹ ký hiệp định bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và hiệp định OPIC (Công ty Bảo hiểm Đầu tư Tư nhân ở hải ngoại) – những hiệp định nền cho việc làm ăn giữa hai bên, VN đươc chấp nhận làm thành viên của Diễn dàn Hơp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC)… Những câu chuyện bên lề của một năm cũ sẽ dự báo gì cho một năm mới 1998?

  1. Mốt Việt Nam tại châu Mỹ La-tinh

“VN bây giờ là mốt ở châu Mỹ La-tinh”. Thứ trường Ngoại giao Vũ Khoan đã nói vui với hội nghị công tác ngoại vụ các tỉnh phía Nam như thế, vào tháng 3/97 vừa rồi. Ông nói sau chuyến thăm VN của Tổng thống Argentina Carlos Menem với nhiều hiệp định kinh tế được ký kết, các nước châu Mỹ La-tinh lập tức hướng tầm nhìn của họ về VN. Bộ Ngoại giao các nước Brazil, Chile và Ecuador cử người tiếp xúc với sứ quán VN, nhằm chuẩn bị cho chuyến thăm của các nhà lãnh đạo của họ. Ngay cả Tổng thống Peru Alberto Fujimori vào lúc đó dù phải lo đối phó với khủng hoảng con tin, cũng bày tỏ ý muốn sớm đến thăm VN (sau đó, chuyến thăm trong năm nay đã hoãn lại vì lý do riêng của phía bạn).

Thứ trưởng Ngoại giao Vũ Khoan cười sảng khoái: “Các công ty trong nước phải chuẩn bị để đón thời cơ làm ăn chứ. Bộ Ngoại giao VN với 60 cơ quan đại diện ngoại giao ở khắp nơi, sẽ không chỉ phục vụ thông tin cho việc làm ăn ở châu Mỹ La-tinh, mà nhiều nơi trên thế giới nữa”.

  1. Bài diễn văn tiếng Pháp và “một hội nghị tuyệt vời”

Chủ tịch UBND TP. HCM Võ Viết Thạnh đã đọc bài diễn văn bằng tiếng Pháp để chào mừng Tổng thống Pháp Jacques Chirac đến thăm thành phố. Bài diễn văn kết thúc, Tổng thống Chirac nói ông rất cảm kích trước tình hữu nghị và thiện chí của chủ nhà! Tại Hà Nội, một lần nữa Tổng thống Chirac lại hiểu thiện chí đó hơn, khi bài diễn văn khai mạc hội nghị Pháp ngữ của Chủ tịch nước Trần Đức Lương được chính Chủ tịch trình bày bằng tiếng Pháp.

Tiếng cói hụ, những đoàn mô tô phóng nhanh dẹp đường cho các đoàn xe của các vị nguyên thủ các nước… Hà Nội tắc đường trong những ngày diễn ra hội nghị, nhịp sống người dân bị xáo trộn. Tổng thống Chirac đã xin lỗi người dân Hà thành về những xáo trộn đó và cảm ơn VN đã tổ chức “một hội nghị thành công tuyệt vời”.

Hồ Nguyên Thảo – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

Phỏng vấn chợ Bến Thành (Phần 2)

* Ví dụ?

– Ví dụ như dịp kỷ niệm này, tất cả chúng ta nên nhìn lại. Cái gì tự hào để riêng ra, cái gì chưa tự hào cũng để riêng ra. Và làm việc, ngay từ bây giờ, kẻo tới ngày 500 hoặc 600 năm TP lại nhô lên mấy trăm khách sạn, mấy ngàn sân tennis, vài vạn quán cà phê… Và nhỡ đâu chỉ thế thôi!

* Khoan… Ở Paris có những quán cà phê nổi tiếng hơn tòa thị chính.

– Đúng. Và không phải vì do uống mà vì những vĩ nhân đã đến uống… Chà, nếu cứ lý luận dễ dãi như nhà báo thì nếu tôi có mệnh hệ nào, người ta sẽ cử quán cơm Cả Đọi thay tôi làm biểu tượng.

* Ngài ơi. “Nếu chúng ta bắn vào quá khứ bắng súng lục…”.

– Mà làm cho tương lai nổ như đại bác thì đôi khi cũng nên vừa chảy nước mắt vừa bóp cò.

* Còn gì nữa, thưa ngài?

– Còn. Nếu xét theo một khía cạnh khác, TP sẽ đổi mới từ năm 301 trở đi. Nếu không có sự chiêm nghiệm ngay từ hôm nay, vài thế kỷ sau e phải chiêm nghiệm lại.

* Mới vài chục tuổi như ngài mà đã định dạy người ta chiêm nghiệm, e rằng hơi vội…

– A, xin quý báo chỉ cho tôi một di tích nào nổi tiếng đỡ trẻ hơn.

* Tôi kể ngay đây: một là…

– Từ từ. Hai là… Ba là… Khó mà có thể tới năm là. Và vài thứ trong đó phải mở sách ra mới biết, trong khi, lạy Chúa, tháp Eiffel chỉ cần mở mắt ra sẽ thấy ngay.

* Mọi sự so sánh đều khập khiễng.

– Ừ, nhưng mọi sự chẳng so sánh đều không phải là việc của người làm khoa học. Mà cái thành phố thân yêu này cần những nhà khoa học biết bao. Một ngày vui chỉ cần có mặt họ hàng. Nhưng 300 năm muốn vui phải đủ mặt trí thức.

* Xin ngài chớ cầu toàn. Đối với một đất nước 4.000 năm, TP ta 300 năm chỉ như một đứa trẻ đang ngồi dậy.

– Đồng ý, nhưng tôi muốn 1998 không phải chỉ là lễ thôi nôi, và quan khách chỉ mang tới sữa, đường, khăn bông và bánh kẹo.

Cái gì làm nên nhân cách của đứa bé ấy: quần áo nó mặc, thức ăn nó ăn hay đồ chơi nó chơi? Quan trọng nhất là văn hóa mà nó có, và sau đó là những gì nó làm ra từ văn hóa ấy.

* Ngài ơi, đã sắp sang thế kỷ 21 rồi, ở thế kỷ này không thể xây một đền Ăngko nữa.

– Tôi biết. Hãy xây thư viện, xây nhà hát, xây rạp chiếu bóng, sân bay… Nhưng hãy xây thế nào để từ trong đó bước ra cả người của 4.000 năm trước lẫn người của 4.000 năm sau.

* Trời ơi. Tới buổi kỷ niệm đó, tôi sẽ mời ngài đọc diễn văn.

– Tôi đọc làm gì, tôi chỉ nhắc lại câu nói của Mác thôi: “Rất nhiều người nghiên cứu lịch sử, nhưng điều quan trọng là phải làm thay đổi nó”.

Lê Thị Liên Hoan – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

Phỏng vấn chợ Bến Thành (Phần 1)

* PV: Đầu tiên, theo ngài, cuộc đối thoại của chúng ta nên nghiêng về xu hướng nào?

– Chợ: Xu hướng thẳng thắn. Cá nhân tôi xin tuyên thệ: “Sẽ nói những lời chân thành, chỉ nói những lời chân thành, không nói gì ngoài sự chân thành”.

* So với lich sử 300 năm của TP, ngài còn rất trẻ. Điều đó…

– Là một nhược điểm. Tôi vinh dự đã trở thành biểu tượng của Sài Gòn. Nhưng Sài Gòn đáng ra phải vinh dự hơn nếu như Bến Thành là một công trình văn hóa chứ không phải là một cái chợ.

* Ý ngài nói TP ta thiếu những công trình?

– Đúng vậy. Ít ra là trong quá khứ. Lịch sử kiến trúc đâu phải là sự dàn đều. Nó là một đoạn đường cần đánh dấu bằng những cột mốc di tích có giá trị bằng một di sản.

* Xin ngài nói rõ hơn.

– Rõ hơn là thế này: nhìn lại 300 năm qua, thành phố ta, theo ý riêng tôi, chưa tìm được những biểu tượng có sức nặng. Paris có Nhà thờ Đức Bà, Bảo tàng Louvre, Phnômpênh có Hoàng cung, Bắc Kinh có Tử Cấm Thành, còn chúng ta? Khách ngoại quốc hôm nay thường được đưa tới địa đạo Củ Chi. Rất đáng tự hào, nhưng đấy lại mang một ý nghĩa khác và thời gian cũng quá mới.

* Đã đành chúng ta không nên vừa lòng với tất cả những gì đã qua, nhưng cũng không nên…

– Trách móc chứ gì? Tôi hiểu. Tôi cũng biết rằng dân tộc minh vẫn sinh ra mình, vẫn là duy nhất với mình dù không sinh ra Vạn Lý Trường Thành chẳng hạn. Nhưng, tôi muốn nói: một tỷ phú văn hóa bao giờ cũng bắt đầu bị phá sản từ những đồng xu, phải không ạ?

* Tôi không biết. Tôi không phải tỷ phú.

– Ồ, tất nhiên. Điều ấy nhìn là biết ngay. A, xin lỗi, đọc là biết ngay! Chúng ta đã tiêu xài phung phí rất nhiều những mẩu nhỏ, mà nếu kết lại sẽ thành một mảng to! Chỉ vài mảng như thế cũng thành một công trình. Hãy tưởng tượng có một nhóm du khách tới Sài Gòn và được giới thiệu như sau: thưa quý ông, quý bà, đây là một thành phố 300 năm tuổi. Nó không có cung điện dát vàng, không quảng trường được lát bằng cẩm thạch nhưng mỗi viên gạch, mỗi gốc cây của nó đều giữ nguyên dấu vết của bao nhiêu thế hệ.

* Tuyệt!

– Ừ. Tuyệt hơn khi phải giới thiệu tiếp: quý ông, quý bà hãy lưu ý: nơi có tấm biển câu lạc bộ kia, trước đây đã từng là một quán sách cổ. Khu giải trí này dựng trên nền một ngôi đình xưa, còn quầy rượu nơi tôi và các ông các bà đang ngồi uống tất cả người già trong TP đều nhớ là có một bức tượng sư tử đá được đặt ở đó.

* Ơ, thế bây giờ nó đặt ở đâu?

– Tôi cũng đang định kêu lên đúng câu đó.

* Nhưng thưa ngài, lịch sử không phải chỉ xây bằng gạch hay đá…

– Tôi biết. Lịch sử có thể là đá, là đất, là gỗ, thậm chí cả những truyền thuyết, nhưng lịch sử không phải là ánh trăng, là tia nắng, là một nỗi lòng man mác. Lịch sử rất cụ thể nên đòi hỏi chúng ta phải đối xử với nó rất cụ thể.

Lê Thị Liên Hoan – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998

300 năm phụ nữ miền đất mới (Phần 2)

Năm 1698 – tức khi người Việt đã có mặt ở Sài Gòn và Nam Bộ cả trăm năm, số hộ dân lên đến bốn vạn. Năm 1772, tranh chấp chúa Nguyễn – Tây Sơn nổ ra, kéo dài mấy thập niên. Đầu thế kỷ XIX, nền cai trị của nhà Nguyễn mới ổn định dần. Song, cũng chỉ ổn định nửa thế kỷ vì thực dân Pháp đã đến. Thực dân Pháp đến mang hai ý nghĩa: dân tộc bị tấn công và Sài Gòn cùng Nam Bộ sớm tiếp cận với chủ nghĩa tư bản phương Tây.

Chính từ khúc quanh này, môi trường khác xuất hiện, điều kiện phát triển của phụ nữ cũng đổi thay, liên quan đến cả ý thức lẫn kiến thức.

Một trong những người phụ nữ Nam Bộ được biết đến trong bối cảnh này là vợ của Trương Định – giúp chồng trong quân thứ và dám xin mai táng chồng khi chồng bị Pháp tổ chức sát hại. Người phụ nữ thứ hai rất nổi tiếng là con gái của cụ Đồ Chiểu – bà Sương Nguyệt Anh – bình bút một tờ báo hiện đại vào những thập niên đầu thế kỷ XX. Cuối những năm 20 vụ đồng Nọc Nạn xảy ra và những phụ nữ trong gia đình Mười Chức biểu trưng cho khí phách của người nông dân trước nạn cướp giật trắng trợn của địa chủ thực dân, làng lính.

Cuối những năm 20 cách mạng Việt Nam chuyển thế, đấu tranh dân tộc, và đấu tranh xã hội phát triển, hoạt động của giới phụ nữ ở Sài Gòn và các thành thị liên kết thành phong trào mà lực lượng lao động và trí thức tự do làm nòng cốt. Vấn đề bình đẳng nam nữ, quyền lợi phụ nữ được công khai bàn thảo trên báo chí, diễn đàn; riêng báo chí, báo do phụ nữ chủ trương hay chuyên bàn về nữ giới, giữ một chỗ đứng khổ lớn trong ngôn luận. Nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ tên tuổi xuất hiện bên cạnh những trí thức thuộc nhiều ngành khoa học, đặc biệt ngành giáo dục. Xét về luật tiến hóa, đây là giai đoạn diễn tập của phụ nữ trước khi trực tiếp xếp hàng trong đội ngũ đấu tranh yêu nước vốn là đòi hỏi then chốt của lịch sử. Nguyễn Thị Minh Khai là đỉnh cao của một thời kỳ chuẩn bị xung trận. Sau Nguyễn Thị Minh Khai, danh sách các nữ chiến sĩ cách mạng kéo dài và Cách mạng tháng Tám là cơ hội đưa phụ nữ lên vũ đài với tư cách một giới kiên định, một phong trào quần chúng, một lực lượng đủ khả năng gánh vác việc nước, ngay ngoài chiến trận.

Cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc cùng lúc với phụ nữ Sài Gòn và Nam Bộ đăng quang qua một số chiến công, qua các bá má chiến sĩ, qua một số anh hùng như Võ Thị Sáu, và qua Trần Bội Cơ. Phải chờ đến cuộc đấu tranh chống Mỹ. Trong đối đầu với giặc dữ, phụ nữ Sài Gòn và Nam Bộ nâng phẩm chất của mình lên bình độ thật cao, thành một phong trào hẳn hoi, phong trào “đội quân tóc dài” – thành bộ phận của tất cả các phong trào đánh giặc ở đủ dạng thức, từ công nhân Vimytex, Vinatexco, Pin Con Ó, từ Quách Thị Trang, Nhất Chi Mai đến Lê Thị Riêng, Võ Thị Thắng,… hằng hà sa số, không sao kể xiết. Nhà tù là chiến trường mà nữ giới luôn giương cao ngọn cờ bất khuất. Bao nhiêu nữ biệt động, nữ công an, nữ tình báo – những hành động phảng phất huyền thoại. Rồi những năm đầu sau giải phóng, gay go trăm bề – do khách quan và lý do chủ quan – phụ nữ tiếp nối tinh thần vượt khó đồng thời tự mình đã hé lên trong thực hành những gợi ý đổi mới quý giá.

Ngày nay, khi Sải Gòn thành TP. HCM 23 năm, khi đổi mới được 12 năm, chúng ta kỷ niệm 300 năm Sài Gòn “đăng ký” ngày sinh. Chỉ còn hai năm nữa thôi, thế giới bước vào thế kỷ XXI và thiên niên kỷ III. Vòng quay 300 năm cho phụ nữ chúng ta một toàn cảnh khích lệ. Công bằng mà nói, so với phụ nữ năm châu và trực tiếp hơn, với phụ nữ thuộc ASEAN, chúng ta chẳng kém cạnh gì. Tôi hoàn toàn không đồng ý khi đánh giá sự tụt hậu của chúng ta về kinh tế đối chiếu với khu vực lại gộp chung trong đó vị trí của phụ nữ Việt Nam và phụ nữ TP. HCM.

Mặt nổi trội không ít đâu, bình đẳng nam nữ chẳng hạn, vai trò của phụ nữ trong xã hội, học vấn của phụ nữ, nhất là thực trạng có tổ chức của phụ nữ.

Nếu cần một “đội tuyển” dự một cuộc thi đua về văn minh chung của một nước ở Đông Nam Á – rộng hơn cũng được – tôi xin bầu phụ nữ Việt Nam và phụ nữ TP. HCM.

Ba trăm năm không vô ích đối với một giới là phụ nữ.

Cái gì còn lại thuộc ý thức của xã hội, đảng cầm quyền và chính phủ vì sự nghiêp nâng cao vai trò phụ nữ Việt Nam – chính vì sự nghiệp nâng cao bản thân đất nước Việt Nam.

Trần Bạch Đằng – Báo Phụ Nữ Xuân Mậu Dần 1998